Bài 8 : Thiết kế hệ thống đèn cho sân khấu nhỏ chuyên nghiệp

Bài viết này giới thiệu cho các bạn cách lắp đặt hệ thống đèn chiếu sáng cho sân khấu nhỏ, diện tích 4 x 8 m, phục vụ dưới 200 khách.

Liên hệ:

Trung Tâm Âm Thanh Ánh Sáng Nụ Cười

điện thoại : 090.378.9478 

Địa chỉ: 1078/10C Lê Văn Lương, Phước kiển, Nhà bè. Tp.HCM

Email: osmile.nucuoi@gmail.com

Web: www.nucuoi.com

http://vatgia.com/amthanhanhsangnucuoi

https://www.facebook.com/CongTyNuCuoi

https://www.facebook.com/namngonnhat

http://www.namngonnhat.com/

Số tài khoản:  210914851149290 Ngân hàng:  Eximbank chi nhánh Bùi Thị Xuân  , Q.1, tp. HCM

 

 

Chủ tài khoản:  Hộ kinh doanh cửa hàng Nụ Cười


I Chuẩn bị các loại đèn

- PAR: Bạn nên thiết kế để có khoảng vài chục (16 trở lên) đèn PAR 56 hay 64, được gắn 4 màu cơ bản như đỏ, vàng, xanh, xanh lục (có thể bỏ màu xanh sẽ hơi bị tối nếu cùng số lượng với các màu khác, như vậy sẽ tốn kinh phí hơn và thay bằng màu xanh ngọc (cyan), sáng và rực rỡ hơn) sao cho mỗi màu có khoảng 4 – 6 PAR. Nếu treo cách SK > 8 mét, bạn nên chọn loại VNSP.
đèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấuđèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấu
- PAR LED: Nếu có điều kiện, nên tăng cường thêm một số PAR LED (6 – 8), số lượng nhiều thì chọn loại có vỏ khá dài (Gần như PAR thường), luồng sáng sẽ bị gom lại, dễ điều chỉnh hướng hơn. Nếu PAR LED là loại cao cấp sẽ có hiệu ứng màu UV, tối cần cho loại hình ca nhạc này.
đèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấuđèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấu

- Scanner: Khoảng 10 cái, công suất ≥ 575watt.

- Movie head: trong SKCNTP, xử dụng MH ít hiệu quả bằng scanner vì tốc độ vào scene chậm (mất thời gian vì phải quay trên 360 độ), độ sáng, hiệu ứng kém hơn. Và quan trọng nhất là giá thành của nó mắc gần gấp đôi scanner, như vậy thay vì dùng 6 MH, bạn đổi lấy 12 scanner, sáng đẹp và hiệu quả hơn. Nếu có, chỉ cần khoàng 4 cái, chuyên dùng cho những hiệu ứng đặc biệt.

đèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấuđèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấu

- Follow spot: 1 cái, ≥ 575watt, có kính lọc màu và Iris. Nếu chương trình có nhiều nhóm nhạc, có thề tăng số lượng phù hợp.

- Máy khói: SKCNTP ít dùng máy tạo khói vì trong biểu diễn trong phòng kín, mùi khói đôi khi bị khét sẽ ảnh hưởng đến khán giả. Nhưng nếu SK lớn, thiết bị AS quá yếu, nên có máy khói để tăng độ sáng. Nếu xử dụng, nên dùng máy cao cấp, dung dịch tạo khói loại nhẹ và có thêm một quạt thổi, kích cỡ B300->400, loại quạt vuông đặt dưới sàn, có cánh tỏa luồng gió.

đèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấu

- Bộ điều khiền AS (Controller): Ít nhất 2 cái. Một cho PAR, có dimmer, hiệu ứng lập nhóm (group) và phải có nhiều button nhấn để có thể điều khiển bằng cảm tính (feeling). Cái thứ hai dùng cho moving light, phải là loại có thể chồng nhiều scene, program lên nhau, thay đổi tốc độ cho từng chase. Nếu có Pulsar Master Piece 256 hay tương đương thì rất tốt, hay loại PC interface như Sun Light, DMX Creator cũng tốt nhưng khi thao tác sẽ chậm hơn.

 đèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấu

 


II Bố trí hệ thống đèn

 đèn chiếu sáng sân khấu, ánh sáng sân khấu chuyên nghiệp, phục vụ ánh sáng sân khấu
        
Bạn có thể theo sơ đồ trên để bố trí đèn cho phù hợp với địa thế SK của bạn. Đèn PAR các loại thường treo trên đầu khán giả (nhớ xử dụng cable an toàn). Nếu không có chỗ treo, bạn phải làm giàn khung hay dùng chân đứng để treo đèn càng cao càng tốt. Vị trí có thể thay đổi nhưng phải có thể chỉnh được hướng đèn. Đèn PAR hướng vào phông nền SK, Scanner và MH có thể bao quát cả hai: phông lẫn địa điểm ca sĩ trên SK (4 chữ thập màu đỏ). Scanner thì treo ngược, phần gắn kính quay xuống như trong hình vẽ, vì đây là tư thế treo hoàn hảo nhất cho scanner, vừa thẩm mỹ lại có độ bao quát cao nhất. Bốn scanner trên sân khấu đặt hơi xéo ra ngoài một chút để luồng sáng có thể hướng vào lưng ca sĩ vừa hướng vào phông đều tốt. Follow spot đặt sau hàng khán già cuối, nếu thính phòng có lầu thì đặt ngay giữa balcon.

- Điều chỉnh (focus) đèn:

            Sau khi đã treo và cung cấp dây nguồn, tín hiệu cho toàn bộ thiết bị đèn. Bạn sẽ sang phần điều chỉnh hướng đèn.

            Scanner và MH: Tuần tự từng cặp đèn đối xứng một, bạn chỉnh sao cho luồng sáng của cặp đèn phải giao nhau tại đường tâm đối xứng dọc SK, tạo ra những tam giác cân hoàn hảo. Trước đó, bạn phải set tất cả đèn moving light có chức năng pan về chế độ reverse hay opposite. Điều này giúp bạn về sau lập trình được dễ dàng hơn.

            PAR: Lần lượt từng màu 4 đèn một, bạn hướng vào góc xa SK, từng cặp đèn đối xứng lẫn nhau, sao cho nó phủ lên phông diện tích càng lớn càng tốt.

            PAR LED: Cũng như trên nhưng chia làm hai, một nửa đèn hướng lên phần trên phông SK, nửa còn lại hướng xuống dưới.
LẬP TRÌNH CHO TỪNG LOẠI RIÊNG BIỆT
 1 PAR:
- Lập từng nhóm (group) đèn PAR cùng màu, như vậy bạn sẽ có 4 nhóm (mỗi nhóm 4 con) hay scene.
- Lập nhóm nhiều màu, số lượng nhóm hay cách pha trộn (mix) màu là tùy ý bạn, miễn sao bạn thấy đẹp là được.
- Lập vài chương trình chạy đuổi (chase). Lưu ý: phải điều chỉnh độ sáng của các scene trong chase thật cân bằng, để khi chạy đổi scene sẽ không bị giật độ sáng tối tương phản quá rõ, gây rối mắt khán giả.
- Lập khoảng 2 chase với tốc độ thật chậm (5 => 10 giây), fade in-out cho scene thật mượt mà, dùng cho những bài hát thật chậm.
2  PAR LED:
Cũng như PAR thường, một nửa số lượng bạn dùng để làm đầy phông, nửa còn lại xuống sàn sân khấu. Lập khá nhiều scene đổi màu, phát huy tính năng pha màu của loại này để tạo ra những màu thật lạ mà loại thường không có.
3 SCANNER:
- Follow:
Áp dụng nguyên tắc rất quan trọng của ánh sáng: “Khi chiếu sáng một đối tượng bằng nhiều màu sắc khác biệt, sẽ làm nổi bật đối tượng đó lên so với những đối tượng khác được chiếu sáng bằng ánh sáng đơn sắc, dù tất cả đều có chung một cường độ chiếu sáng”.
Trên sân khấu, bạn dùng băng keo trắng hay màu sáng dán trên sàn sân khấu, tạo thành những hình chữ thập (hay X). Ca sĩ chuyên nghiệp bây giờ rất tinh ý, khi ra sân khấu, nếu thấy, họ sẽ tự động đứng trên một trong những chữ thập đó vì họ biết rằng đó là lợi ích của chính họ, khỏi cần bạn nhắc nhở. Bạn nhờ một người nào đó có tầm vóc trung bình đứng trên những chữ thập này làm mẫu để bạn chỉnh vị trí đèn. Vị trí này có thể thay đổi tùy theo địa hình của sân khấu.

Bạn dùng 4 scanner treo trên sân khấu để làm follow hậu. Mỗi scene dùng 1 cặp đèn đối chiếu, như đèn 2 bìa 1 cặp, 2 giữa 1 cặp. Chỉnh sao cho luồng sáng chiếu từ cách đầu khoảng 20cm xuống thân. Thay đổi vị trí và dời đèn đi theo sẽ tạo ra 1 scene khác. Tạo scene cho tình huống song, tam ca v.v. Tương tự như vậy với 6 đèn trước mặt, cũng lập cứ 2 đèn thành 1 scene.

Tất cả scene follow này đều lập trình ở chế độ đổi màu, tốc độ đổi giữa 2 màu khoàng 2 giây. (Cũng có những scene lập trình màu trắng, nhưng dùng để tạo hình, không phải để follow). Bây giờ bạn đã có trên 10 scene cho phần follow, sở dĩ phải có nhiều như vậy vì hiếm khi bạn dùng trên 4 đèn 1 lúc. Bạn sẽ xử dụng từng cặp một, mỗi bài hát lại thay đổi vị trí cho đỡ đơn điệu. Khi cần đối tượng sáng hơn thì chồng scene, tăng số lượng cho đến khi dùng cả 10 đèn, tạo sự nổi bật rực rỡ tuyệt đối cho đối tượng.
Tạo hình:
Dùng 10 scanner một lúc, bắt đầu bằng màu trắng, di chuyển đèn từng cặp một, hướng chiếu của đèn sẽ thay đổi bất kỳ, vào phông, góc sân khấu , vòm, ngay cả viền màn bên ngoài sân khấu  (nhưng không được chiếu xuống khán giả). Bạn có thể có rất nhiều vị trí đối xứng có thể chiếu đèn vào đó (chiếu xuống sàn là tạo luồng, một hiệu ứng khác). Sau khi save vào scene đầu tiên, bạn lại thay đổi góc chiếu từng cặp đèn sao cho nó lại tạo một hình khác. Bạn cố gắng dùng óc sáng tạo của bạn để tạo ra càng nhiều scene càng tốt, nhưng phải thật đẹp, cân đối, hài hòa. Có thể lợi dụng vị trí gần phông của 4 scanner hậu, chiếu xéo vào phông để tạo ra những vệt sáng hình bầu dục, khá đặc sắc. Đôi khi, muốn thêm nhiều scene, bạn chỉ cần giữ nguyên vị trí những hình này, nhưng thay đổi góc chiếu bằng cặp đèn khác, sẽ tạo ra hiệu ứng khác.
Ở trên là những scene chỉ có màu trắng, bây giờ bạn đổi tất cả sang hiệu ứng đổi màu thật chậm (3 => 5 giây / mỗi màu) rồi save (hay save as) tất cả sang một tên khác. Thí dụ: những scene màu trắng, bạn đặt tên theo vị trí, hình nó tạo ra, hay theo số thứ tự như “vị trí 1, 2 , 5…” v.v. Khi đặt tên mới cho scene bạn chỉ cần thêm chữ “đổi màu” hay “color change” là được.
  Rồi đến chế độ gobo. Từ những scene đổi màu trên, bạn gán cho từng scene đều có một hay nhiểu loại gobo tùy ý, chọn những gobo nào bạn thấy đẹp nhất. Nếu sân khấu khá lớn, bạn có thể thêm chế độ prism (lăng kính), gobo sẽ bung ra thành 3 hay 4 hình, sẽ phủ diện tích lớn hơn. Save những scene này với tên khác như cộng thêm chữ “gobo” chẳng hạn.
 Cuối cùng, bạn lập thêm 1 chế độ nữa là “quay gobo- gobo rotate” cũng cùng thao tác như những mục trên.
Trong SKCNTP bạn nên điều chỉnh tất cả thiết bị đèn sang chế độ chuyển gobo dứt khoát, từ gobo này sang gobo khác, không qua trạng thái fade trung gian. Chế độ này có sẵn trong nhiều loại đèn, vài controller cao cấp cũng có thể làm được, những hình gobo sẽ có sự biến hóa bất ngờ hơn).
Tạo luồng:
Nói chung, SKCNTP ít dùng hiệu ứng luồng sáng, vì nếu muốn dùng phải thêm hiệu ứng khói khá dày, không thích hợp cho thính phòng. Bạn có thể kết hợp 4 scanner hậu và 4 MH để tạo những luồng sáng ngang, dọc, xéo trên SK theo ý bạn. Để làm dịu cường độ sáng, bạn có thể chọn những gobo nhỏ như chấm vòng tròn hay 1 thanh, quay với tốc độ chậm.
 Lập chase – sequence (chạy đuổi):
Bây giờ bạn đã có rất nhiều scene tạo hình hay luồng để làm thành những chase riêng biệt.
Bạn mở tuần tự một số scene trong cùng 1 nhóm (màu, gobo v.v.) đã lập trước đây. Không nhất thiết phải lựa scene theo thứ tự khi lập trình, có thể xáo trộn thứ tự này tùy ý. Bạn test lại bằng cách bấm từng scene với khoảng cách trung bình giữa các scene thật tế khoảng 2 giây và nhìn lên SK để theo dõi sự chuyển động giữa các scene. Số lượng scene để tạo ra 1 chase không cần lớn, chỉ khoảng 4 => 8 scene. Sau khi đã lựa chọn ưng ý được số lượng và thứ tự scene, bạn save tất cả vào một chase với tốc độ trung bình là 3 giây. Sau khi đặt tên, bạn mở chase mới và cho nó chạy. Lúc này bạn nhìn lên sân khấu và xem xét thật kỹ coi có gì không thông suốt trong chase này không. Điều chỉnh lại speed, slope nhanh chậm hơn sao cho các scene chạy thật mượt mà, không có scene nào khi chưa chạy hết đường đi của nó đã phải quay đầu chạy sang scene kế tiếp. Thời gian xuất hiện scene trọn vẹn trong 1 chase dù chỉ tích tắc, nhưng cũng khá quan trọng trong khi lập chase (thuộc về cảm tính, khó nói ra).
 Theo như trên, bạn lập thêm nhiều chase khác với những scene là tập hợp những nhóm hiệu ứng như màu, gobo, rotate v.v. cho dễ đặt tên. Bạn cũng vẫn có thể lập chase có nhiều loại hiệu ứng khác nhau và có lẽ bạn nên đặt tên cho những chase này là “tổng hợp” hay “lộn xộn” (sic).
4 MOVIE HEAD:
 Vì MH có tốc độ quay khá chậm, bạn nên lập trình nó sang những chase riêng. Khi lập trình, giữa những scene, bạn không cho Đèn moving head quay xuống khán giả, bất đắc dĩ thì chỉ cho phép quay lên trần thính phòng thôi. Vài loại moving head có chế độ khi đang di chuyển thì tắt luồng sáng, khi ngừng lại mới mở sáng, bạn nên tận dụng chế độ này cho đèn moving head . Trong sân khấu chuyên nghiệp thính phòng, Moving head chỉ lập trình vào phông, và cùng 4 scanner hậu tạo luồng trên sân khấu. Cách lập trình cũng giống như scanner, màu và gobo. Bạn làm một số scene và chase theo ý bạn.
- Cuối cùng của phần lập trình tổng quát này là gợi ý lập 1 chương trình mà tôi gọi là “Đề Lô”. Chương trình này không dùng trong lúc biểu diễn nhưng rất quan trọng trong khi sửa chữa, bảo trì thiết bị moving light. Sân khấu chuyên nghiệp thính phòng  là nơi biểu diễn dài hạn ngày này qua ngày khác với cùng 1 chương trình. Sau lập trình xong thì vị trí luồng sáng rất quan trọng. Nếu vì bất kỳ lý do nào, bạn phải tháo đèn xuống hay chỉ cần quay theo trục treo đèn thì tất cả các scene đã lập đều bị sai vị trí ban đầu khiến cho hình đã thiết lập của các scene bị méo mó ít nhiều. Bạn không thể khôi phục vị trí này chính xác được nếu không làm chương trình “Đề Lô” sau đây:

Liên hệ:

Trung Tâm Âm Thanh Ánh Sáng Nụ Cười

điện thoại : 090.378.9478 

Địa chỉ: 1078/10C Lê Văn Lương, Phước kiển, Nhà bè. Tp.HCM

Email: osmile.nucuoi@gmail.com

Web: www.nucuoi.com

http://vatgia.com/amthanhanhsangnucuoi

https://www.facebook.com/CongTyNuCuoi

https://www.facebook.com/namngonnhat

http://www.namngonnhat.com/

Số tài khoản:  210914851149290 Ngân hàng:  Eximbank chi nhánh Bùi Thị Xuân  , Q.1, tp. HCM

 

Chủ tài khoản:  Hộ kinh doanh cửa hàng Nụ Cười

 

Bạn chọn một hay nhiều điểm cố định trên phông hay sàn sân khấu, thí dụ như những chữ thập tại hình vẽ trên. Bạn điều chỉnh hướng đèn sao cho nó chiếu chính xác vào giữa một tâm của chữ thập đó, từng đèn một. Nếu đèn của bạn có hiệu ứng Iris (mống mắt) thì điều chỉnh luồng nhỏ lại tối đa, càng nhỏ càng chính xác. Sau khi chỉnh hướng xong, bạn save nó vào 1 scene có tên dễ nhớ như “Đề Lô xx” chẳng hạn. Nếu có nhiều vị trí thì mỗi vị trí save vào 1 scene. Sau này, khi sửa chữa, bảo trì đèn xong, bạn chỉ cần mở scene này ra và điếu chỉnh bằng tay, xoay hướng đèn vào vị trí đã đánh dấu là có thể yên tâm siết ốc vít chắc chắn.
- Phần hướng dẫn lập trình trên chỉ là tổng quát, còn phải lập khá nhiều chương trình nữa. Nhưng khi qua phần vận hành, bạn mới có thêm 1 số khái niệm về cách vận hành theo âm nhạc để lập thêm những chương trình này cho thật đúng.
Người viết : nucuoi